Sterrenwachten

Een observatorium is een locatie die gebruikt wordt voor het observeren van aardse, mariene of hemelse gebeurtenissen. Astronomie, klimatologie / meteorologie, geofysica, oceanografie en vulkanologie zijn voorbeelden van disciplines waarvoor observatoria zijn gebouwd.

De term observatoire wordt in het Frans al sinds ten minste 1976 gebruikt om elke instelling aan te duiden die gegevens verzamelt en presenteert over een bepaald onderwerp (zoals een observatorium voor de volksgezondheid) of voor een bepaald geografisch gebied (Europees Audiovisueel Observatorium).

TERUG

Astronomische observatoria worden hoofdzakelijk in vier categorieën ingedeeld op basis van hun locatie: in de ruimte, in de lucht, op de grond en onder de grond. Historisch gezien waren observatoria op de grond vaak zo eenvoudig als een instrument in de muur (om de hoek tussen sterren te meten) of Stonehenge (dat bepaalde uitlijningen vertoont met astronomische verschijnselen). Astronomische observatoria kunnen privé of openbaar zijn ...

Visuele sterrenwachten

Op de grond gelegen observatoria, die zich op het aardoppervlak bevinden, worden gebruikt om waarnemingen te doen in het radio- en zichtbare lichtgedeelte van het elektromagnetische spectrum. De meeste optische telescopen zijn ondergebracht in een koepel of een vergelijkbare constructie om de delicate instrumenten te beschermen tegen de elementen. Telescoopkoepels hebben een spleet of andere opening in het dak die tijdens het waarnemen geopend kan worden en gesloten wanneer de telescoop niet in gebruik is. In de meeste gevallen kan het gehele bovenste gedeelte van de telescoopkoepel worden gedraaid, zodat het instrument verschillende delen van de nachtelijke hemel kan observeren. Radiotelescopen hebben meestal geen koepel.

Voor optische telescopen bevinden de meeste observatoria op de grond zich ver van grote bevolkingscentra, om de effecten van lichtvervuiling te vermijden. De ideale locaties voor moderne observatoria zijn plekken met een donkere hemel, een groot percentage heldere nachten per jaar, droge lucht en een hoge ligging. Op grote hoogte is de atmosfeer van de aarde dunner, waardoor de effecten van atmosferische turbulentie worden geminimaliseerd en de astronomische 'seeing' beter is.

Radio-sterrenwachten

Vanaf 1933 worden radiotelescopen gebouwd voor gebruik in de radioastronomie om het heelal te observeren in het radiogedeelte van het elektromagnetische spectrum. Zo'n instrument, of een verzameling instrumenten, met ondersteunende faciliteiten zoals controlecentra, bezoekersverblijven, dataverwerkingscentra en/of onderhoudsfaciliteiten, wordt een radio-observatorium genoemd. Radio-observatoria bevinden zich doorgaans ver van grote bevolkingscentra om elektromagnetische interferentie (EMI) van radio, televisie, radar en andere EMI-uitstralende apparaten te vermijden.

In tegenstelling tot optische observatoria kunnen radio-observatoria echter in valleien worden geplaatst voor verdere EMI-afscherming. Enkele van 's werelds belangrijkste radio-observatoria zijn de Very Large Array in New Mexico, Verenigde Staten, Jodrell Bank in het Verenigd Koninkrijk, Arecibo in Puerto Rico, Parkes in New South Wales, Australië en Chajnantor in Chili. Een verwante discipline is Very-long-baseline interferometrie (VLBI).

Ruimte-sterrenwachten

Ruimteobservatoria zijn telescopen of andere instrumenten die zich in de ruimte bevinden, vaak in een baan rond de aarde. Ruimtetelescopen kunnen worden gebruikt om astronomische objecten te observeren op golflengten van het elektromagnetische spectrum die de aardatmosfeer niet kunnen doordringen en dus onmogelijk te observeren zijn met telescopen op de grond. De aardatmosfeer is ondoorzichtig voor ultraviolette straling, röntgenstraling en gammastraling en gedeeltelijk ondoorzichtig voor infraroodstraling, waardoor waarnemingen in deze delen van het elektromagnetische spectrum het best kunnen worden uitgevoerd vanaf een locatie boven de aardatmosfeer. Een ander voordeel van ruimtetelescopen is dat hun beelden, vanwege hun locatie boven de aardatmosfeer, vrij zijn van de effecten van atmosferische turbulentie die waarnemingen op de grond belemmeren. Daardoor is de hoekresolutie van ruimtetelescopen zoals de Hubble-ruimtetelescoop vaak veel kleiner dan die van een telescoop op de grond met een vergelijkbare opening. Al deze voordelen hebben echter wel een prijs. Ruimtetelescopen zijn veel duurder om te bouwen dan telescopen op de grond. Vanwege hun locatie zijn ruimtetelescopen ook extreem moeilijk te onderhouden. De Hubble-ruimtetelescoop kon door de Space Shuttles worden onderhouden, terwijl veel andere ruimtetelescopen dat niet kunnen.

Lucht-sterrenwachten

Luchtobservatoria hebben het voordeel van een grote hoogte ten opzichte van installaties op de grond, waardoor ze zich boven het grootste deel van de aardatmosfeer bevinden. Ze hebben ook een voordeel ten opzichte van ruimtetelescopen: de instrumenten kunnen veel sneller en goedkoper worden ingezet, gerepareerd en bijgewerkt. Het Kuiper Airborne Observatory en het Stratospheric Observatory for Infrared Astronomy gebruiken vliegtuigen om waarnemingen in het infrarood te doen, dat wordt geabsorbeerd door waterdamp in de atmosfeer. Ballonnen op grote hoogte voor röntgenastronomie worden in verschillende landen gebruikt.

Het Stratospheric Observatory For Infrared Astronomy (SOFIA) was een gezamenlijk project van NASA en het Duitse Lucht- en Ruimtevaartcentrum (DLR) met een verdeling van 80/20, om een vliegend observatorium te bouwen en te onderhouden. NASA kende in 1996 het contract voor de ontwikkeling van het vliegtuig, de exploitatie van het observatorium en het beheer van het Amerikaanse deel van het project toe aan de Universities Space Research Association (USRA).

Volkssterrenwachten

In tegenstelling tot een professionele sterrenwacht heeft een volkssterrenwacht of publiekssterrenwacht als doel een breed publiek te informeren over sterrenkunde en ruimtevaart, de astronomie te populariseren en amateurastronomen te verenigen. Bij een volkssterrenwacht worden met enige regelmaat lezingen gegeven over allerhande onderwerpen in de sterrenkunde dan wel ruimtevaart. Ook kan eenieder terecht voor vragen over het actief beoefenen van de hobby sterrenkunde, door het observeren met een telescoop. We overlopen hieronder de Vlaamse (volks)sterren-wachten ...

Bronnen

- Wikipedia
- NASA
- DLR
- KSB

Astropolis respecteert logischerwijze de auteursrechten, maar het blijkt helaas niet altijd mogelijk om te achterhalen wie de rechtmatige eigenaar is van betreffende foto of video. Bent u de eigenaar en maakt u bezwaar ? Neem dan gerust contact met ons op !

Sterrenwachten

Visuele sterrenwachten

Radio-sterrenwachten

Ruimte-sterrenwachten

Lucht-sterrenwachten

Volkssterrenwachten

Koninklijke Sterrenwacht van België (Ukkel)

Opgericht in 1826

Volkssterrenwacht Mira (Grimbergen)

Opgericht in 1967

Volkssterrenwacht Urania (Hove)

Opgericht in 1969

Volkssterrenwacht Beisbroek (Brugge)

Opgericht in 1984

Volkssterrenwacht Europlanetarium (Genk)

Opgericht in 1972

Volkssterrenwacht Armand Pien (Gent)

Opgericht in 1907 / 1996

Volkssterrenwacht Astrolab IRIS (Ieper)

Opgericht in 1980

Sterrenwacht De Sterrenjutters (Koksijde)

Opgericht in 2014

Sterrenwacht De Polderster (Assenede)

Opgericht in 2004

Sterrenwacht Georges Lemaître (Bocholt)

Opgericht in 2024

Astropolis (Oostende)

Opgericht in 2019

Sterrenwacht ...

Opgericht in 0000