Manen

De langst bekende maan van Neptunus is Triton. Triton werd in 10 oktober 1846 ontdekt door William Lassell, al een maand na de ontdekking van Neptunus. Met een temperatuur van −235 °C, is Triton een van de koudste hemellichamen in het zonnestelsel. Triton draait in tegenovergestelde richting van alle andere grote manen in het zonnestelsel. Pas in 1949 werd door Gerard Kuiper de tweede maan Nereïde ontdekt. In totaal zijn er in 2024 zestien manen rondom Neptunus bekend. De meest recente maan die ontdekt werd is Hippocampus. Van twee ontdekte manen is nog geen officiële naam vastgesteld.

TERUG

Sommige planetoïden hebben dezelfde naam als de manen van Neptunus: 74 Galatea, 1162 Larissa. Triton had geen officiële naam tot de 20e eeuw. De naam was in 1880 gesuggereerd door Camille Flammarion, maar werd niet algemeen gebruikt tot de late jaren 1930. Triton stond bekend als "satelliet van Neptunus", de tweede satelliet werd immers pas in 1949 ontdekt ...

Manen

Van juli tot september 1989 ontdekte Voyager 2 zes manen van Neptunus. Van deze manen is de onregelmatig gevormde Proteus opmerkelijk omdat hij zo groot is als een lichaam met zijn dichtheid kan zijn zonder door zijn eigen zwaartekracht tot een bolvorm te worden getrokken. Hoewel het de op één na zwaarste maan van Neptunus is, heeft hij slechts 0,25% van de massa van Triton. De vier binnenste manen van Neptunus – Naiad, Thalassa, Despina en Galatea – draaien dicht genoeg om zich binnen de ringen van Neptunus te bevinden. De volgende verste, Larissa, werd oorspronkelijk ontdekt in 1981 toen hij een ster verduisterde. Deze verduistering werd toegeschreven aan ringbogen, maar toen Voyager 2 Neptunus in 1989 observeerde, bleek Larissa de oorzaak ervan te zijn. Vijf nieuwe onregelmatige manen die tussen 2002 en 2003 werden ontdekt, werden in 2004 aangekondigd. Een nieuwe maan en de kleinste tot nu toe, Hippocampus, werd in 2013 gevonden door meerdere Hubble-beelden te combineren. Omdat Neptunus de Romeinse god van de zee was, zijn de manen van Neptunus vernoemd naar mindere zeegoden.

De ontdekking

Triton werd in 1846 ontdekt door William Lassell (foto), slechts zeventien dagen na de ontdekking van Neptunus. Nereïd werd in 1949 ontdekt door Gerard P. Kuiper. De derde maan, later Larissa genoemd, werd voor het eerst waargenomen door Harold J. Reitsema, William B. Hubbard, Larry A. Lebofsky en David J. Tholen op 24 mei 1981. De astronomen observeerden de nadering van een ster tot Neptunus en zochten naar ringen die vergelijkbaar waren met die rond Uranus, die vier jaar eerder waren ontdekt. Als er ringen aanwezig waren, zou de helderheid van de ster iets afnemen vlak voor de dichtstbijzijnde nadering van de planeet. De helderheid van de ster daalde echter slechts enkele seconden, wat betekende dat dit te wijten was aan een maan en niet aan een ring.

William Lassell (Bolton, 18 juni 1799 - Maidenhead, 5 oktober 1880) was een Engels eigenaar van een brouwerij en amateurastronoom. Hij bouwde zijn instrumenten zelf, waaronder een 60 cm spiegeltelescoop nabij Liverpool (met een in die tijd ongebruikelijke equatoriale montering) en een 120 cm telescoop die hij gebruikte op Malta.

Nog ontdekkingen ...

In 2013 ontdekte Mark R. Showalter Hippocamp tijdens het bestuderen van beelden van de ringen van Neptunus uit 2009, gemaakt met de Hubble-ruimtetelescoop. Hij gebruikte een techniek die vergelijkbaar is met panning om de orbitale beweging te compenseren en meerdere beelden te stapelen om zwakke details zichtbaar te maken. Nadat hij op een impulsieve manier besloot het zoekgebied uit te breiden tot een straal die veel verder reikte dan de ringen, vond hij een ondubbelzinnige stip die de nieuwe maan voorstelde. Hij vond deze vervolgens herhaaldelijk terug in andere archiefbeelden van de HST, die teruggingen tot 2004. Voyager 2, die alle andere binnenste satellieten van Neptunus had waargenomen, detecteerde de maan niet tijdens zijn flyby in 1989, vanwege de geringe helderheid.

In 2021 ontdekten Scott S. Sheppard (foto) en collega's met behulp van de Subaru-telescoop op Mauna Kea, Hawaï, nog twee onregelmatige manen van Neptunus, die in 2024 werden aangekondigd. Deze twee manen hebben de voorlopige aanduidingen S/2021 N 1 en S/2002 N 5. Laatstgenoemde bleek een terugvinding te zijn van de verloren maan uit 2002.

Triton

Triton heeft, als enige grote maan in het zonnestelsel, een retrograde baan. Dat wil zeggen dat de maan tegen de draaiing van Neptunus in draait. Daarnaast heeft de baan van Triton een opmerkelijk grote hoek (23°) ten opzichte van de evenaar van Neptunus. Hieruit concludeert men dat Triton niet is ontstaan rond Neptunus, maar later is ingevangen door deze planeet. Het lijkt dan ook goed mogelijk dat Triton vroeger deel uitmaakte van de Kuipergordel. Triton draait achterwaarts en berekeningen aan de baanbeweging tonen aan dat Triton binnen 100 miljoen jaar zal neerstorten op Neptunus of voor het neerstorten door de enorme getijdenkrachten uit elkaar spatten, waardoor er een nieuw ringensysteem zal worden gevormd rond Neptunus, vergelijkbaar met het ringstelsel van Saturnus.

Na de invang van Triton door Neptunus zou de baan geleidelijk aan zijn geëvolueerd van een sterk excentrische baan naar de huidige bijna cirkelvormige baan. Tijdens dit proces zouden de getijdenkrachten een belangrijke rol gespeeld hebben bij de differentiatie en de landschapsvorming.

Triton

Door de hoek tussen de rotatieas van Triton ten opzichte van het baanvlak van Neptunus wordt, gedurende de omloop van Neptunus (en daarmee van Triton), telkens een andere pool beschenen. Triton kent dus extreme seizoenen. Op het moment dat Voyager 2 de maan passeerde in 1989 werd de zuidpool van Triton beschenen en was het lente op het zuidelijke halfrond. Bijna het gehele zuidelijke halfrond was bedekt door een dunne ijskap. Er zijn aanwijzingen dat de ijskap met de seizoenen verschuift.

De atmosferische druk op Triton is slechts 14 microbar. Stikstof is het voornaamste bestanddeel van de atmosfeer die verder ook nog methaan bevat. Het is mogelijk dat de atmosfeer eigenlijk het gesublimeerde ijsmateriaal is van de zuidelijke poolkap die nu aan het verdwijnen is. Dit materiaal zou dan later terug worden afgezet in een ijskap op het noordelijke halfrond.

Niettegenstaande de ijlheid van de atmosfeer vertoont deze ook wolken op enkele kilometers boven de ijskap. Waarschijnlijk bestaan deze uit gecondenseerde stikstofijsdeeltjes.

Met een temperatuur van -235 graden Celsius is Triton een van de koudste hemellichamen in het zonnestelsel.

Nereïde

Nereïde (Engels Nereid) is een maan van Neptunus. De maan is in 1949 ontdekt door Gerard Kuiper. Nereïde is genoemd naar de nimfen van de zee uit de Griekse mythologie. De Nereïden waren de vijftig dochters van Nereus en Doris. Nereïde is zeer klein, maar was (naast Triton) een van de 2 reeds bekende manen voordat Voyager 2 Neptunus bezocht.

De maan heeft een prograde, maar zeer excentrische baan en men vermoedt dat ze een voormalige reguliere satelliet is die door zwaartekrachtinteracties tijdens de vangst van Triton in haar huidige baan terecht is gekomen. Spectroscopisch is waterijs op haar oppervlak waargenomen. Vroege metingen van Nereid lieten grote, onregelmatige variaties in haar zichtbare helderheid zien, waarvan werd gespeculeerd dat ze werden veroorzaakt door gedwongen precessie of chaotische rotatie in combinatie met een langwerpige vorm en heldere of donkere vlekken op het oppervlak. Dit werd in 2016 weerlegd toen waarnemingen van de Kepler-ruimtetelescoop slechts kleine variaties lieten zien. Thermische modellering op basis van infraroodwaarnemingen van de Spitzer- en Herschel-ruimtetelescopen suggereert dat Nereid slechts matig langwerpig is, wat gedwongen precessie van de rotatie tegenspreekt.

Overige manen

Van de overgebleven onregelmatige manen volgen Sao, S/2002 N 5 en Laomedeia prograde banen, terwijl Halimede, Psamathe, Neso en S/2021 N 1 retrograde banen volgen.

Er zijn minstens twee groepen manen die vergelijkbare banen delen, waarbij de prograde manen Sao, S/2002 N 5 en Laomedeia tot de Sao-groep behoren en de retrograde manen Psamathe, Neso en S/2021 N 1 tot de Neso-groep. De manen van de Neso-groep hebben de grootste banen van alle tot nu toe in het zonnestelsel ontdekte natuurlijke satellieten, met gemiddelde baanafstanden van meer dan 125 keer de afstand tussen de aarde en de maan en omlooptijden van meer dan 25 jaar. Neptunus heeft de grootste Hill-bol in het zonnestelsel, voornamelijk vanwege de grote afstand tot de zon; dit stelt hem in staat om controle te behouden over zulke verre manen. Desalniettemin draaien de Jupitermanen in de Carme- en Pasiphae-groepen op een groter percentage van de Hill-straal van hun primaire planeet dan de manen in de Neso-groep.

Bronnen

- Wikipedia
- NASA
- JPL
- ESA
- Carnegie DTM

Astropolis respecteert logischerwijze de auteursrechten, maar het blijkt helaas niet altijd mogelijk om te achterhalen wie de rechtmatige eigenaar is van betreffende foto of video. Bent u de eigenaar en maakt u bezwaar ? Neem dan gerust contact met ons op !